Napięcie mięśniowe na tle stresu

Jak stres napina mięśnie

Reakcja na zagrożenie przygotowuje organizm do wysiłku i jednym z jej elementów jest podniesienie napięcia mięśni szkieletowych. W krótkim epizodzie jest to zjawisko celowe i przemijające. Problem zaczyna się wtedy, gdy stan gotowości utrzymuje się tygodniami, bo mięsień pozostaje w podwyższonym napięciu bez okresów pełnego rozluźnienia.

Rozkład dolegliwości jest dość powtarzalny. Najczęściej dotyczy karku i obręczy barkowej, mięśni żwaczy, czyli okolicy żuchwy, oraz mięśni pokrywy czaszki, co daje ból głowy o charakterze ucisku albo obręczy. Częste jest też zaciskanie i zgrzytanie zębami, zwłaszcza w nocy, kiedy nie ma nad tym żadnej kontroli.

Do tego dochodzi wzorzec oddechu. Przy napięciu oddech staje się płytszy i przenosi się wyżej, w okolice klatki piersiowej, co dodatkowo obciąża mięśnie pomocnicze szyi i karku. Osoba, która skarży się na sztywny kark, często oddycha nim od miesięcy.

Dlaczego boli, skoro badania nic nie wykazały

Prawidłowy wynik rezonansu czy zdjęcia rentgenowskiego oznacza brak zmiany strukturalnej, a nie brak objawu. Ból mięśniowo-powięziowy nie ma odpowiednika w obrazie, który dałoby się wskazać palcem na wydruku, i to bywa źródłem frustracji: pacjent słyszy „wszystko w porządku", a wychodzi z gabinetu z tym samym bólem, z którym przyszedł.

Mechanizm podtrzymujący dolegliwość jest błędnym kołem. Napięcie powoduje ból, ból wywołuje odruchową obronę mięśniową, czyli jeszcze większe napięcie, a przewlekła dolegliwość podnosi poziom lęku, który z kolei podtrzymuje wyjściowe napięcie.

Osobno działa uwaga. Skierowanie jej na bolący mięsień zwiększa odczuwanie bodźca, a to nie jest kwestia siły charakteru, tylko sposobu przetwarzania sygnału. Dlatego techniki, które przenoszą uwagę i pracują z oddechem, dają mierzalny efekt, choć nie dotykają samej tkanki.

Czy leki zwiotczające są tu odpowiedzią

To pytanie zadaje sobie wielu pacjentów, bo nazwa grupy sugeruje dokładnie to, czego szukają. Warto jednak sprawdzić, w czym leki z tej grupy są zarejestrowane, bo wskazanie w charakterystyce produktu określa, do jakiej sytuacji lek został dopuszczony.

Tolperyzon, obecny w rejestrze między innymi jako Mydocalm i Mydocalm forte w postaci tabletek powlekanych na receptę, ma w charakterystyce produktu leczniczego w punkcie 4.1 wskazanie brzmiące: leczenie objawowe spastyczności poudarowej u pacjentów dorosłych. Spastyczność po udarze to zaburzenie napięcia o zupełnie innym mechanizmie niż napięcie towarzyszące przewlekłemu stresowi, a wskazanie do stosowania leku nie obejmuje tego drugiego.

Tyzanidyna, dostępna w rejestrze jako Sirdalud w tabletkach i Sirdalud MR w kapsułkach o zmodyfikowanym uwalnianiu, oraz metokarbamol, obecny jako Methocarbamol Espefa w tabletkach, także wymagają recepty i także mają własne, określone wskazania oraz przeciwwskazania. Żaden z tych preparatów nie jest lekiem na stres i nie należy ich tak traktować.

Wniosek praktyczny jest taki, że rozluźnienie mięśnia bez zajęcia się przyczyną napięcia daje efekt na czas działania leku. To bywa uzasadnione w ostrym epizodzie, ale nie jest strategią na problem, który trwa od pół roku.

Co się w praktyce robi z przyczyną

Jeżeli za napięciem stoi utrzymujący się lęk, leczy się lęk, a nie sam mięsień. W zależności od obrazu klinicznego lekarz rozważa psychoterapię, farmakoterapię albo obie drogi równolegle. Hydroksyzyna, obecna w rejestrze jako Atarax i preparaty pod nazwą Hydroxyzinum w postaci tabletek powlekanych i syropu, ma w charakterystyce zarejestrowane wskazanie obejmujące objawowe leczenie lęku u dorosłych, ale ma też istotne przeciwwskazania, w tym kardiologiczne, więc nie jest rozwiązaniem uniwersalnym.

Przy zaburzeniach lękowych trwających miesiącami podstawą leczenia bywają leki działające wolniej, ale przeznaczone do dłuższego prowadzenia. O tym, czy taka droga jest zasadna, rozstrzyga lekarz po ocenie objawów, chorób współistniejących i pozostałych przyjmowanych preparatów. Szerzej opisaliśmy to w dziale leki uspokajające przy nerwicy.

Ograniczenie czasu leczenia doraźnego ma tu znaczenie praktyczne: napięcie mięśniowe na tle stresu rzadko mija w kilka dni, a leki przeznaczone do krótkiego stosowania nie są przewidziane do prowadzenia przez miesiące. Granice te omówiliśmy w tekście ile czasu można brać leki uspokajające.

Ostrzeżenie obowiązujące na początku leczenia

Gdy postępowanie obejmie lek przeciwdepresyjny, obowiązuje ostrzeżenie z charakterystyk tych produktów: w pierwszych tygodniach leczenia oraz po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, a najwyraźniej widać to poniżej 25. roku życia. Pierwsze tygodnie planuje się więc z kontaktem kontrolnym, a pogorszenie zgłasza się lekarzowi od razu.

Jeżeli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, pomoc jest dostępna natychmiast: 116 123 dla dorosłych i 800 70 2222 (Centrum Wsparcia) działają całodobowo i bezpłatnie, 116 111 to linia dla dzieci i młodzieży, a numer 112 służy sytuacjom bezpośredniego zagrożenia życia.

Fizjoterapia, sen i to, co odtwarza napięcie każdego dnia

Fizjoterapia z pracą nad wzorcem postawy i oddechu jest w tej dolegliwości podstawą, nie dodatkiem. Sam masaż daje ulgę na kilkanaście godzin, jeżeli nie towarzyszy mu zmiana tego, co napięcie odtwarza codziennie.

Przy pracy siedzącej znaczenie ma wysokość monitora i podparcie przedramion, bo kark napina się przede wszystkim wtedy, gdy przez osiem godzin utrzymuje głowę w wysuniętej pozycji. Higiena snu, regularna aktywność o umiarkowanej intensywności i krótkie przerwy w pracy przy ekranie działają nudno i skutecznie.

Przy zaciskaniu i zgrzytaniu zębami warto skonsultować się ze stomatologiem, bo bruksizm uszkadza zęby i stawy skroniowo-żuchwowe niezależnie od tego, czy jego przyczyna jest emocjonalna. Szyna zgryzowa nie usuwa przyczyny, ale chroni to, co bez niej ulegnie zniszczeniu.

Ograniczenie kofeiny i alkoholu bywa lekceważone, a oba te czynniki podtrzymują pobudzenie i pogarszają jakość snu, czyli dokładnie te elementy, na których stoi całe błędne koło.

Kiedy ból mięśni wymaga pilnej oceny

Nie każde napięcie mięśniowe wolno przypisać stresowi. Pilnej oceny lekarskiej wymagają: osłabienie siły mięśniowej, zanik masy mięśnia, drętwienia i mrowienia o stałym rozkładzie, zaburzenia czucia, zaburzenia zwieraczy oraz ból wybudzający regularnie w nocy.

Osobno traktuje się ból po urazie, ból z gorączką, szybko narastające ograniczenie ruchomości, niezamierzoną utratę masy ciała oraz ból głowy o nagłym, bardzo silnym początku, nieprzypominający dotychczasowych dolegliwości. To sytuacje, w których diagnostyka wyprzedza wszelkie rozważania o tle emocjonalnym.

Zasada ogólna brzmi: przypisanie objawu stresowi jest wnioskiem po wykluczeniu innych przyczyn, a nie punktem wyjścia.

Najczęstsze pytania