Leki uspokajające przed egzaminem i wystąpieniem
Sesja, obrona pracy, rozmowa kwalifikacyjna, prezentacja przed zarządem. Pytanie o coś na uspokojenie wraca wtedy w każdym wywiadzie medycznym, a odpowiedź bywa zaskakująca.
Dwie warstwy tremy
Napięcie przed wystąpieniem ma warstwę psychiczną i somatyczną. Pierwsza to myśli o ocenie i kompromitacji. Druga to reakcja układu współczulnego: serce przyspiesza, ręce drżą, głos się łamie, dłonie robią się mokre. Obie warstwy nakręcają się nawzajem, bo drżenie rąk staje się dowodem, że sytuacja jest groźna.
Leki działają na różne piętra tego układu i stąd bierze się cała różnica praktyczna.
Co robi która grupa
| Grupa | Wpływ na objawy | Wpływ na sprawność umysłową |
|---|---|---|
| Benzodiazepiny | Silnie wyciszają lęk psychiczny i somatyczny | Osłabiają pamięć świeżą, koncentrację i szybkość reakcji |
| Propranolol | Tłumi kołatanie serca, drżenie rąk i głosu, pocenie | Bez sedacji, bez wpływu na tok myślenia |
| Hydroksyzyna | Uspokaja i zmniejsza lęk | Często wywołuje senność, zwłaszcza na początku leczenia |
| Preparaty roślinne | Łagodnie obniżają tło napięcia przy regularnym stosowaniu | Bez istotnego wpływu, ale też bez efektu doraźnego |
Zestawienie pokazuje kierunek działania grup leków. O doborze preparatu dla konkretnej osoby decyduje lekarz po ocenie stanu zdrowia i przeciwwskazań.
Pierwsza dawka w dniu egzaminu to zły pomysł
Nowy lek zawsze niesie niepewność co do reakcji organizmu. Propranolol obniża ciśnienie i zwalnia tętno, więc u osoby wrażliwej daje zawroty głowy przy wstawaniu. Hydroksyzyna potrafi wywołać senność silniejszą niż oczekiwana. Sprawdzanie tego pierwszy raz na dwie godziny przed obroną pracy magisterskiej kończy się gorzej niż sama trema.
Lekarz wystawiający receptę omawia ten wątek: kiedy przyjąć próbną dawkę, na co zwrócić uwagę, kiedy zrezygnować z leku.
Sportowcy i muzycy mają dodatkowe ograniczenia. Beta-blokery figurują na liście substancji zakazanych w części dyscyplin sportowych. Jeśli startujesz w zawodach objętych kontrolą antydopingową, powiedz o tym lekarzowi przed wystawieniem recepty.
Kiedy to już nie jest trema
Granicę wyznacza zasięg objawów. Trema dotyczy konkretnego wydarzenia i mija razem z nim. Fobia społeczna i uogólnione zaburzenie lękowe trwają miesiącami, obejmują wiele sytuacji i zaczynają zmieniać życiowe wybory: rezygnację z zajęć wymagających wystąpień, unikanie telefonów, odmowę awansu.
W takiej sytuacji tabletka na dzień egzaminu jest opatrunkiem na złamanie. Leczeniem pierwszego wyboru pozostaje terapia poznawczo-behawioralna, często razem z lekiem przeciwdepresyjnym, a nie doraźne wyciszanie objawów.
Co pomaga poza lekiem
- Ekspozycja stopniowana. Krótkie wystąpienia przed małą grupą obniżają reakcję lękową skuteczniej niż unikanie.
- Sen w tygodniu przed egzaminem. Niedobór snu podnosi reaktywność układu współczulnego, czyli dokładnie to, co przeszkadza.
- Ograniczenie kofeiny w dniu wystąpienia. Objawy pobudzenia po mocnej kawie są nie do odróżnienia od objawów lęku.
- Spowolniony oddech z wydłużonym wydechem. Pobudza układ przywspółczulny i zwalnia tętno bez żadnego leku.
- Próba generalna na głos. Zmniejsza obciążenie pamięci roboczej w trakcie realnego wystąpienia.
Porozmawiaj z lekarzem
Opisz sytuację i objawy w wywiadzie medycznym, a lekarz oceni, czy lek jest tu potrzebny i który wchodzi w grę. Konsultacja psychiatryczna 250 zł, kontynuacja leczenia od 199 zł.
Zamów konsultacjęNajczęstsze pytania
Czy warto wziąć tabletkę uspokajającą przed egzaminem?
Zależy, którą. Benzodiazepina osłabia pamięć i koncentrację, więc na egzaminie ustnym potrafi zaszkodzić bardziej niż sam stres. Leki bez działania sedatywnego, na przykład propranolol, tłumią objawy z ciała bez wpływu na jasność myślenia. O doborze decyduje lekarz, znając Twój stan zdrowia.
Czy propranolol pomaga przed wystąpieniem publicznym?
Blokuje receptory beta-adrenergiczne, więc zmniejsza kołatanie serca, drżenie rąk i głosu oraz pocenie się. Nie usuwa samego niepokoju i nie powoduje senności. Wymaga wykluczenia przeciwwskazań kardiologicznych i oddechowych, dlatego wydawany jest z przepisu lekarza.
Czy pierwszą dawkę leku można przyjąć w dniu egzaminu?
To zły pomysł. Reakcja organizmu na nowy lek bywa nieprzewidywalna: możliwe zawroty głowy, spadek ciśnienia, senność. Sposób sprawdzenia tolerancji leku przed ważnym wydarzeniem ustala lekarz przy wystawianiu recepty.
Czym różni się trema od zaburzenia lękowego?
Trema pojawia się przed konkretnym wydarzeniem i mija po nim. Zaburzenie lękowe trwa miesiącami, obejmuje wiele sytuacji i zaczyna ograniczać codzienne wybory: rezygnację z zajęć, unikanie rozmów, wycofanie z pracy. Druga sytuacja wymaga leczenia, a nie tabletki na dzień egzaminu.
Czytaj dalej
- Recepta na leki uspokajające: statusy Rp i OTC wszystkich grup w jednej tabeli.
- Medazepam: dlaczego lek nazywany dziennym też spowalnia reakcje.
- Ile czasu można brać leki uspokajające: granice leczenia doraźnego.
Źródła
- Charakterystyki Produktów Leczniczych preparatów propranololu, hydroksyzyny i benzodiazepin: działania niepożądane, wpływ na sprawność psychofizyczną, przeciwwskazania.
- Rejestr Produktów Leczniczych dopuszczonych do obrotu na terytorium RP, URPL.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O doborze leku i sposobie jego stosowania decyduje lekarz.